โดย รศ.ดร.พิมลพรรณ พิทยานุกุล คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล 

เครื่องสำอางที่ใช้กันอยู่ทุกวันมีมากมาย อาการแพ้เครื่องสำอางส่วนใหญ่จะพบที่ผิวหนังบริเวณผิวหน้าเนื่องจากเป็นส่วนของผิวหนังที่บางที่สุดของร่างกาย ดังนั้นหากมีสารเคมีที่ระคายเคืองผิวหนังจะทำให้เกิดอาการแพ้ได้ อาการที่มักพบทั่วไปเช่น มีผื่นแดง เป็นผด เป็นตุ่มเล็ก ๆ ขึ้น ร่วมกับอาการแสบ คัน เป็นต้น บางครั้งอาจพบหัวสิวเล็ก ๆ ขึ้นทั่วใบหน้า อาการแพ้เครื่องสำอางไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นกับทุกคน บางคนมีผิวบางแพ้ง่ายแต่ในบางคนอาจไม่แพ้เลย

จากการสำรวจของนักวิทยาศาสตร์ด้านเครื่องสำอางพบว่า องค์ประกอบเคมีในเครื่องสำอางที่ทำให้ผิวหนังแพ้ได้มีดังนี้

  น้ำหอม ซึ่งประกอบด้วยสารสกัดทั้งจากพืช จากสัตว์ และ สารเคมีสังเคราะห์มากมาย

           สารกันบูด สารกันเสีย ส่วนใหญ่ที่พบว่าทำให้เกิดการแพ้คือสารเคมีที่มีชื่อลงท้ายด้วย พาราเบน

           สารกันหืน ซึ่งมักจะใส่ในเครื่องสำอางที่มีไขมันและน้ำมันเป็นองค์ประกอบมากๆ เช่น ลิปสติก สบู่ ครีมบำรุงผิวที่เข้มข้น

          น้ำมันบางชนิดที่เป็นองค์ประกอบในเครื่องสำอางประเภทครีมทาผิว เช่น น้ำมันไอโซโพรพิวไมลิสเตท พบว่า 5-8% ของคนทั่วไปมักจะแพ้น้ำมันชนิดนี้

           สารสำคัญที่ใช้ในการรักษาผิว เช่น กรดวิตามินเอ สารแก้ฝ้าชนิดไฮโดรควินโนน และอนุพันธ์ของมัน สารช่วยให้หน้าขาวบางชนิด สารกันรังสียูวีที่ความเข้มข้นสูงหรือครีมกันแดดที่มีค่า ‘เอสพีเฟฟ’ สูงๆ เป็นต้น

ผู้บริโภคสามารถสำรวจเบื้องต้นด้วยตนเองโดยอ่านจากฉลากว่ามีองค์ประกอบเคมีอะไรบ้าง ผู้ที่ผิวแพ้ง่ายอาจจ.0ะหันมาทดลองใช้เครื่องสำอางที่ไม่ใส่น้ำหอม ส่วนผู้ที่ใช้ลิปสติกทุกยี่ห้อแล้วแพ้หมดเนื่องจากผิวที่ริมฝีปากลอก แสดงว่าเป็นการแพ้สารกันหืนที่อยู่ในแท่งลิปสติก ก็คงต้องใช้วาสลินแทน

ส่วนการใช้ครีมแก้ฝ้านั้น สาระสำคัญออกฤทธิ์แรงและดูดซึมสะสมทีผิวหน้าเมื่อถูกกระทบจากแสงแดด จะมีการกระตุ้นให้ผิวระคายเคือง แดง แสบ และลอกได้ ผู้ที่ใช้ครีมดังกล่าวจำเป็นต้องใช้ให้ถูกต้อง ควรทาเฉพาะก่อนนอนเท่านั้น นอกจากนั้นครีมที่มีกรดเอเอชเอเป็นองค์ประกอบ จะมีความเป็นกรดอ่อนเล็กน้อย จะทำให้ผิวหน้าคัน แสบเล็กน้อย บางคนแพ้ก็อาจทำให้ผิวลอกได้ ควรทาเพียงบาง ๆ เท่านั้น

ส่วนผู้ที่ใช้ผลิตภัณฑ์บางชนิดแล้วเกิดผดหรือผื่นแดงปรากฏทันทีหรือในระยะเวลาอันรวดเร็ว ควรจะหยุดใช้ทันที และลองพิจารณารายละเอียดจากฉลากว่าน่าจะแพ้อะไรได้บ้าง

นอกจากองค์ประกอบต่าง ๆ ในเครื่องสำอางที่อาจทำให้แพ้แล้ว กระปุกครีมที่เปิดใช้แล้วเป็นระยะเวลานาน ๆ บ่อยครั้งที่พบการเจริญเติบโตของเชื้อจุลินทรีย์จากการสัมผัสกับนิ้วมือที่จุ่มลงไปแตะเนื้อครีมทุกครั้งที่ใช้ทาหน้า ก็เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ผิวหน้าเกิดเป็นสิว เป็นผด หรืออาการข้างเคียงอื่น ๆ ได้

ผลิตภัณฑ์ที่เตรียมจากสมุนไพร ก็พบว่าทำให้แพ้ได้ง่ายเช่นกัน ซึ่งคาดว่าน่าจะมาจากวัตถุดิบคือสมุนไพรที่นำมาเตรียม ไม่สะอาดเพียงพอ ขบวนการผลิตไม่สามารถควบคุมเชื้อจุลินทรีย์ได้ ดังนั้นจึงควรซื้อสินค้าจากแหล่งที่น่าเชื่อถือเท่านั้น